Magia myśli

Może test powie prawdę o osobowości...

Kim jestem?

Renata E. Romanowska

Jeśli myślisz, że po przeczytaniu tego tekstu będziesz już wszystko wiedział o swojej osobowości, to jesteś w błędzie. Nie dlatego, że nie chcemy Ci pomóc się określić, ale dlatego, że zbyt wiele jest definicji osobowości, a wykonanie jednego czy nawet kilku testów nie załatwi sprawy. Może jednak ukierunkuje Twoje poszukiwania siebie...

O koledze z pracy mówimy: Karol to ma silną osobowość, o sąsiadce: Pani Jola to kobieta z osobowością. Rozumiemy zwykle przez to, że Karol to silny i odważny mężczyzna, który przed nikim ani niczym się nie ugnie, poradzi sobie bez trudu z każdym problemem i w każdej sytuacji. Pani Jola to bardzo silna kobieta, która w każdej sytuacji świetnie sobie radzi, a z każdego „zakrętu” wychodzi tzw. obronną ręką.

W takich przypadkach określenie „osobowość” ma dla nas sens wartościujący — podkreślamy w ten sposób czyjąś niepowtarzalność, wyjątkowość, siłę psychiczną, siłę woli albo przeciwnie – nijakość, brak wyrazistości, słabość psychiczną, brak zdecydowania lub własnej opinii. A tak naprawdę osobowość to coś, co jest w psychice i dominuje nad zachowaniem. Jest to integracja emocji, myślenia, postępowania itp. To w dużym uproszczeniu; poważniej – definicji osobowości jest wiele.

Osobowość według Freuda

Freudowska, czyli psychoanalityczna koncepcja osobowości, główny nacisk kładzie na relacje pomiędzy świadomością a zachowaniem człowieka. Wszelkie istotne czynniki regulujące nasze zachowania mają charakter popędowy, afektywny lub instynktowny. Są więc biologicznie ukształtowanymi strukturami, które uruchamiają określone działania.

Zgodnie z tą teorią motywy naszych zachowań leżą całkowicie poza naszą świadomością. Człowiek zwykle nie zdaje sobie sprawy z tego, co rządzi jego zachowaniem, choć z reguły uważa, że fantastycznie zna ich motywy.

Według Freuda wszelkimi naszymi działaniami rządzą dwa przeciwstawne popędy – Eros (popęd życia, konstruktywny, związany z rozwojem) i Thanatos (popęd śmierci, destrukcyjny). Sposób realizacji tych popędów zależy od etapu rozwoju, na którym się znajdujemy, a co za tym idzie – dominującej w tym czasie struktury naszej osobowości.

Freudowskie struktury osobowości

Id – to najbardziej podstawowa, prymitywna i nieświadoma struktura, zwana rezerwuarem popędów biologicznych. Kieruje się zasadą przyjemności, której celem jest maksymalizowanie doznań. Ma być nam dobrze i już.

Ego – to koordynator kontaktu z rzeczywistością. Ma funkcję kontrolną i decyzyjną, koordynuje nasze działania, uwzględniając warunki otoczenia. Kieruje się zasadą realności i często pozostaje w opozycji do id.

Superego – to uwewnętrznione normy i wartości społeczne. Jest jak wewnętrzny rodzic, tworzy się na bazie wymagań rodziców i społeczeństwa. Pełni rolę sumienia i kontroluje impulsy id w zgodzie z zasadami moralnymi.

Osobowość według behawiorystów

Behawioryzm zakłada zewnętrzną sterowność człowieka – każde nasze zachowanie jest reakcją, a reakcję uruchamia popęd podtrzymywany przez wzmocnienie.

B. Skinner uważał, że nasze zachowania są odzwierciedleniem struktury i dynamiki środowiska. To środowisko jest aktywne, a organizm reaktywny. Manipulując wzmocnieniami, można kontrolować zachowania.

Jeśli mały Jaś, przechodząc obok bezdomnego psa, podzieli się z nim pączkiem i zostanie za to pochwalony – zapewne następnym razem zachowa się podobnie.

Osobowość według humanistów

W podejściu humanistycznym źródłem zaburzeń osobowościowych jest przejęcie zewnętrznych wartości, które deformują sposób przeżywania. C. Rogers i A. Maslow uważali, że dziecko ma dwie drogi: przyjąć kryteria zewnętrzne i być sterowanym z zewnątrz albo przyjąć kryteria z własnego wnętrza i być sobą. To zależy od miłości rodziców – warunkowej lub bezwarunkowej.

Mała Marysia, chcąc być kochaną przez rodziców, stara się być grzeczna i przyjmuje ich kryteria świata. Dorosła Maria uważa, że na miłość i aprobatę trzeba zasłużyć.

Osobowość według psychologii poznawczej

Psychologia poznawcza zakłada, że nasze zachowanie wynika z tego, jak rozumiemy świat. W. James wyróżniał dwa „ja”:

Roman, menedżer dużej firmy, wykorzystuje swoje „ja podmiotowe” przy podejmowaniu decyzji. To ono korzysta z jego wiedzy i doświadczenia.

Osobowość w teoriach czynnikowych

Teorie czynnikowe przedstawiają osobowość jako zbiór cech i tendencji do określonych zachowań. Według G. Allporta osobowość to unikalna struktura cech. Cecha jest predyspozycją wspólną, a dyspozycja osobista – indywidualną.

Kiedy w biurowcu wybucha pożar, większość ludzi ucieka – to cecha. Ale są tacy, którzy z powodu własnych dyspozycji wchodzą w góry – i sprawia im to przyjemność.

Osobowość według Eysencka

R. Cattell i H. Eysenck kontynuowali badania nad cechami. Eysenck opracował trójczynnikowy model osobowości (EPQ-R): psychotyczność, ekstrawersja i neurotyczność, z dodatkową skalą kłamstwa.

Trzy czynniki osobowości według Eysencka

Pięcioczynnikowy model osobowości (PMO)

Popularna koncepcja zwana „wielką piątką” opisuje osobowość poprzez pięć czynników: neurotyczność, ekstrawersję, otwartość, ugodowość i sumienność.

Zbadaj swoją osobowość

1. Czy jesteś neurotykiem?

Neurotyczność charakteryzuje się lękiem, depresją, impulsywnością i nadwrażliwością. Osoby neurotyczne łatwo się zniechęcają i mają niską samoocenę. Przeciwieństwem jest zrównoważenie emocjonalne.

Przykłady

Jan stresuje się pracą i każdym kontaktem z klientem, reaguje lękiem i gniewem. Małgorzata, szefowa salonu piękności, zachowuje spokój i pewność siebie.

2. Jesteś ekstrawertykiem czy introwertykiem?

Ekstrawersja to towarzyskość, aktywność, optymizm. Introwertyk natomiast unika kontaktów, ceni samotność i refleksję.

Przykłady

Agata to dusza towarzystwa, uwielbia ludzi i imprezy. Jacek, bibliotekarz, woli samotność i spokój.

3. Czy jesteś otwarty?

Otwartość oznacza ciekawość, wyobraźnię i wrażliwość estetyczną. Niski poziom otwartości wiąże się z konserwatyzmem i przywiązaniem do tradycji.

Przykłady

Adam, krytyk filmowy, wciąż poszukuje nowych doświadczeń. Ewa, naukowiec, ceni tradycję i porządek.

4. Ugodowy czy egocentryczny?

Ugodowość to zaufanie, altruizm i skromność. Niski poziom oznacza egocentryzm i rywalizacyjność.

Przykłady

Julia zawsze pomaga innym i nie odmawia przysług. Romek, polityk, skupia się wyłącznie na własnej karierze.

5. Jesteś sumienny?

Sumienność to obowiązkowość, rozwaga, dążenie do celów i samodyscyplina. Niski poziom oznacza brak motywacji i hedonizm.

Przykłady

Bogumił, profesor, jest perfekcyjny i punktualny. Barbara zaczyna wiele rzeczy, ale żadnej nie kończy.

Podsumowanie

Czy po zrobieniu tego ćwiczenia wiesz już więcej o swojej osobowości? Wyniki testów psychologicznych są tylko jednym z elementów diagnozy – pomagają zrozumieć siebie, ale nie wyczerpują tematu.